Bezpieczna Ucieczka z Miasta – Kompletny Plan Ewakuacji dla Twojej Rodziny
Wyobraź sobie: budzisz się rano, włączasz telefon i widzisz alert – powódź zbliża się do Twojej dzielnicy. Albo dłuższy blackout niż przewidywano. Albo rosnące napięcie społeczne w sąsiednich ulicach. Nikt nie planuje takiego scenariusza na przyszły tydzień, ale każdy może przygotować się na bezpieczne opuszczenie miasta. To nie jest paranoja – to odpowiedzialność za rodzinę.
Bezpieczna ucieczka z miasta to umiejętność, którą mam nadzieję nigdy nie wykorzystasz. Ale jeśli nadejdzie taki moment, będziesz wiedział dokładnie, co robić. Ten artykuł nie opowiada o końcu świata – to praktyczny przewodnik dla miejskich rodzin, które chcą mieć plan B. Konkretne kroki, sprawdzone metody, bez teorii spiskowych. Po prostu rozsądne przygotowanie.
Kiedy Warto Rozważyć Ewakuację z Miasta?
Decyzja o ewakuacji nigdy nie jest łatwa. Dom to miejsce, w którym czujesz się bezpiecznie. Ale są sytuacje, kiedy pozostanie w mieście staje się większym ryzykiem niż wyjazd.
Zagrożenia Wymagające Ewakuacji
Klęski żywiołowe są najczęstszym powodem ewakuacji. Powodzie – szczególnie w Polsce, gdzie pamięć o wielkich wodach z 1997 i 2010 roku wciąż jest świeża. Każde miasto położone nad rzeką ma swoje strefy ryzyka. Ekstremalne burze, osuwiska, intensywne opady – zmiany klimatyczne sprawiają, że te zdarzenia przestają być rzadkością.
Awarie infrastruktury krytycznej mogą sparaliżować miasto na wiele dni. Długotrwały blackout oznacza brak wody z kranu (pompy wymagają prądu), zamknięte sklepy, niedziałające bankomaty i światła uliczne. Skażenie wody pitnej – już się zdarzało w polskich miastach i może zdarzyć się znowu. Awarie oczyszczalni, wycieki przemysłowe, problemy z systemem dystrybucji.
Zagrożenia chemiczne i przemysłowe – żyjemy w pobliżu fabryk, zakładów chemicznych, szlaków transportowych z niebezpiecznymi substancjami. Wybuch, pożar, wyciek – czasem masz godziny na ewakuację, czasem minuty. Konflikty społeczne i sytuacje ekstremalne – ciężko o tym mówić, ale wielkie miasta podczas kryzysów mogą być niebezpieczne. Panika, zamieszki, brak porządku publicznego.
Sygnały, Że Czas Działać
Oficjalne ostrzeżenia nigdy nie ignoruj. Polskie służby używają systemu RCB – alarmy przychodzą na telefon. Jeśli władze mówią „ewakuujcie się” – wierz im. Nie mają powodu do wywoływania paniki bez przyczyny.
Eskalacja sytuacji w Twojej dzielnicy – czasem oficjalne komunikaty spóźniają się. Jeśli widzisz, że sąsiedzi pakują się i wyjeżdżają, woda zbliża się do Twojej ulicy, albo sytuacja pogarsza się szybciej niż przewidywano – nie czekaj na pozwolenie. Lepiej wyjechać wcześnie i bezpiecznie wrócić, niż zostać w pułapce.
Brak dostępu do podstawowych zasobów przez dłuższy czas – jeśli sklepy są zamknięte od dwóch dni, woda nie leci z kranu, a nie wiadomo, kiedy to się skończy – może być czas pomyśleć o wyjeździe do miejsca, gdzie te zasoby są dostępne.
I wreszcie: intuicja. Jeśli czujesz, że coś jest nie tak, jeśli każdy instynkt mówi ci „wyjedź” – posłuchaj. Ewakuacja „na wszelki wypadek” może wydawać się przesadą, ale lepiej przenocować u rodziny 50 km dalej i wrócić następnego dnia, niż utkwąć w niebezpiecznej sytuacji.
Ewakuacja vs Pozostanie w Domu
Nie każda sytuacja wymaga ewakuacji. Czasem najbezpieczniejsze miejsce to Twój własny dom. Kiedy zostać: lokalne burze i krótkotrwałe zagrożenia, gdy masz zapasy i mieszkanie jest bezpieczne, gdy drogi są bardziej niebezpieczne niż pozostanie, podczas zamieci śnieżnej lub ekstremalnych mrozów.
Kiedy ewakuować się: bezpośrednie zagrożenie życia (powódź, pożar, wybuch), długotrwały brak podstawowych zasobów, oficjalny nakaz ewakuacji, gdy mieszkasz w strefie największego ryzyka, gdy masz bezpieczne miejsce docelowe i możliwość dotarcia.
Oceń ryzyko na zimno. Nie pozwól emocjom zdecydować – ani panice „muszę uciekać natychmiast”, ani lekceważeniu „nic mi nie grozi”. Popatrz na fakty, porównaj scenariusze, podejmij decyzję.
Trzy Zasady Bezpiecznej Ewakuacji
Zasada 1 – Planuj Zanim Będzie Potrzeba
Bezpieczna ucieczka z miasta zaczyna się nie wtedy, gdy alarm dzwoni, ale w spokojny sobotni poranek, gdy możesz usiąść z kawą i przemyśleć plan. Planowanie z góry eliminuje 90% problemów, które pojawiają się podczas rzeczywistej ewakuacji.
Plan ewakuacji rodzinnej to prosty dokument, który każdy domownik powinien znać. Zawiera: trzy miejsca docelowe (w kolejności priorytetów), trzy trasy wyjazdu z miasta, punkt zborny dla rodziny, listę rzeczy do zabrania, osobę kontaktową spoza regionu, numery alarmowe i ważne kontakty. Zapisz to, wydrukuj, przechowuj w dostępnym miejscu.
Zasada 2 – Działaj Szybko, Ale Bez Paniki
Kiedy nadchodzi moment ewakuacji, emocje sięgają zenitu. Dzieci płaczą, partner nerwowo pakuje rzeczy, ty próbujesz myśleć. To normalne. Ale panika zabija – dosłownie. Ludzie w panice podejmują złe decyzje, zapominają o ważnych rzeczach, tracą cenny czas.
Zachowaj spokój – Twoja rodzina patrzy na Ciebie. Jeśli Ty jesteś opanowany, oni też będą spokojniejsi. Oddychaj głęboko, mów wolniej niż normalnie, wydawaj jasne polecenia. Lista kontrolna ostatniej chwili – to Twój klucz do zachowania spokoju. Wydrukowana kartka na lodówce z punktami do odhaczenia: dokumenty i pieniądze, leki, woda i jedzenie, plecaki ewakuacyjne, telefony naładowane, wyłączony gaz i prąd, zamknięte okna i drzwi, zwierzęta.
Pięć minut spokojnego działania według listy jest warte więcej niż pół godziny chaotycznego pakowania. Ustaw telefon na timer, daj sobie limit – jeśli trzeba wyjechać, wyjeżdżasz o czasie, nawet jeśli nie zabrałeś wszystkiego.
Zasada 3 – Miej Alternatywę dla Alternatywy
Nigdy nie zakładaj, że plan A zadziała. Podczas ewakuacji wszystko, co może pójść nie tak, często idzie nie tak. Dlatego potrzebujesz planu B i C.
Plan A: Wyjazd do rodziny 80 km na południe, główną drogą krajową, samochodem. Plan B: Jeśli droga krajowa zablokowana – objazd drogami lokalnymi przez wsie, przedłużenie trasy o godzinę. Plan C: Jeśli drogi są nieprzejezdne – ewakuacja do znajomych w przeciwnym kierunku, 60 km na zachód, alternatywnie rowerem.
Co robić, gdy główna droga jest zablokowana: nie stój w korku godzinami, miej mapę analogową i znajomość dróg lokalnych, bądź gotowy zawrócić i pojechać inną trasą, w ostateczności zostaw samochód i idź pieszo lub jedź rowerem. Elastyczność to klucz do przetrwania podczas ewakuacji.
Przygotowanie Planu Ewakuacji – Krok po Kroku
Krok 1 – Wyznacz Miejsce Docelowe
Dokąd uciekniesz? To pierwsze pytanie, na które musisz odpowiedzieć. Bez celu nie ma planu.
Najlepsze miejsce: rodzina lub przyjaciele poza miastem. Porozmawiaj z nimi teraz – nie w momencie kryzysu. Zapytaj wprost: „Czy możemy liczyć na Was, jeśli będziemy musieli opuścić miasto w nagłej sytuacji?”. Większość ludzi powie tak. Ustal szczegóły: jak długo możecie zostać, gdzie będziecie spać, co ze sobą przywiesiemy.
Alternatywne lokalizacje: mniejsze miejscowości 50-100 km od miasta, miejscowości turystyczne z hotelami i pensjonatami (poza sezonem często mają wolne pokoje), ośrodki wypoczynkowe, domy zaprzyjaźnionych rodzin. Kryteria wyboru: bezpieczne pod kątem tego, przed czym uciekasz (nie wybieraj miejsca nad rzeką, jeśli uciekasz przed powodzią), dostępne podstawowe zasoby (sklep, apteka, woda), możliwość dojazdu różnymi trasami, odległość pozwalająca dotrzeć na jednym baku paliwa.
Miej listę minimum trzech miejsc. Jeśli pierwsze jest niedostępne, jedziesz do drugiego. Bez zastanowienia, bez tracenia czasu na decyzje w trasie.
Krok 2 – Zaplanuj Trasy Ewakuacyjne
Trasa ewakuacyjna to nie „wpisuję adres w GPS i jadę”. To przemyślane połączenie, które działa nawet wtedy, gdy nawigacja nie działa, drogi są zatłoczone, a mosty zamknięte.
Minimum trzy różne trasy wyjazdu z miasta – to standard. Dlaczego? Bo podczas masowej ewakuacji główne arterie są zablokowane w ciągu godziny. Trasa 1 – najszybsza, główna droga, używasz jej, gdy wyjeżdżasz wcześnie. Trasa 2 – drogi lokalne, dłuższa, ale omijająca główne korki. Trasa 3 – całkowicie alternatywna, czasem przez wsie i boczne drogi, może nawet częściowo rowerem lub pieszo.
Unikanie głównych arterii i autostrad – podczas ewakuacji autostrady zamieniają się w parking. Wszyscy myślą tak samo: „najszybszą drogą”. W efekcie nikt nie jedzie. Drogi lokalne i alternatywne dają Ci przewagę. Znajomość okolicy to Twój atut. Przejazdy przez wsie, małe drogi gminne, stare trakty – sprawdź je wcześniej.
Praktyczne testowanie tras – najlepszy sposób: rodzinne wycieczki weekendowe. Jedź każdą planowaną trasą, zobacz, jak długo to trwa, gdzie są stacje benzynowe, sklepy, trudne zakręty. Dzieci będą myśleć, że to przygoda, a Ty sprawdzisz plan w praktyce.
Mapa analogowa – GPS może nie działać. Bateria w telefonie może się wyczerpać. Internet może być niedostępny. Klasyczna papierowa mapa regionu to podstawa. Kup, zaznacz trasy, przechowuj w samochodzie.
Krok 3 – Przygotuj Plecak Ewakuacyjny (Bug-Out Bag)
Bug-Out Bag, czyli plecak ewakuacyjny, to Twoja linia życia. Spakowany, gotowy, czekający przy drzwiach. Kiedy mówią „masz 10 minut – wyjeżdżaj”, chwytasz plecak i masz wszystko, czego potrzebujesz na 72 godziny.
Podstawowe elementy: woda – 2 litry na osobę lub filtr do wody, jedzenie – batony energetyczne, orzechy, konserwy, jedzenie instant, dokumenty – kserokopie w wodoodpornej torbie, apteczka – podstawowe leki, bandaże, środki odkażające, ubrania – komplet na zmianę, ciepła warstwa, odzież przeciwdeszczowa, oświetlenie – latarka LED, zapasowe baterie lub powerbank, narzędzia – scyzoryk, duct tape, zapalniczka, komunikacja – powerbank, ładowarka, radio na baterie, higiena – mydło, papier toaletowy, ręcznik z mikrofibry, gotówka – 500-1000 zł w małych nominałach.
Oddzielne plecaki dla każdego członka rodziny – nawet dzieci powinny mieć swój mały plecak. Dostosowany do wieku: przedszkolak – kilka rzeczy osobistych, mała butelka wody, przekąska, szkolniak – własne ubranie, woda, latarka, młodzież – pełnowartościowy lekki plecak z częścią wspólnych zasobów.
Gdzie przechowywać: przy drzwiach wejściowych lub w łatwo dostępnym miejscu, w samochodzie wersja „lżejsza” – zawsze gotowa, nie w piwnicy ani na strychu – tracisz czas. Jak często sprawdzać: co 6 miesięcy wymieniaj jedzenie i leki, sprawdzaj baterie i elektronikę, aktualizuj dokumenty, przymierzaj ubrania dzieciom (rosną!).
Krok 4 – Zabezpiecz Dokumenty i Finanse
Dokumenty osobiste – dowody, paszporty, prawo jazdy, dokumenty dzieci. Dokumenty medyczne – kartoteki szczepień, recepty, wyniki badań. Dokumenty majątkowe – akt własności, polisy ubezpieczeniowe, umowy. Dokumenty finansowe – numery kont, kontakty do banków.
Kserokopie zrób ze wszystkiego. Oryginały w wodoodpornej torbie w plecaku. Kopie cyfrowe – zeskanuj wszystko, zapisz w chmurze (Google Drive, Dropbox) i na pendrivie w plecaku. Hasła i dostępy zapisz w bezpiecznym miejscu, może w zaszyfrowanej notatce na telefonie.
Gotówka – podczas kryzysu karty mogą nie działać. Bankomaty mogą być wyłączone lub puste. Małe nominały – 10, 20, 50 zł są najlepsze. Nie próbuj płacić stówką w małym sklepie na wsi podczas ewakuacji.
Krok 5 – Zaplanuj Komunikację Rodzinną
Co jeśli kryzys zastanie Was w różnych miejscach? Ty w pracy, partner po drugiej stronie miasta, dzieci w szkole?
Punkt zborny poza miastem – wyznaczcie konkretne miejsce, nie „gdzieś po drodze”, ale „parking przy stacji benzynowej w miejscowości X”. Jeśli nie możecie się skomunikować, każdy wie, dokąd jechać.
Osoba kontaktowa spoza regionu – wybierzcie kogoś mieszkającego daleko, np. 200 km od Was. Kiedy lokalna sieć telefoniczna pada, połączenia międzymiastowe często działają. Każdy dzwoni do tej osoby, mówi gdzie jest, ona koordynuje informacje.
Komunikacja bez telefonu – ustalcie reguły, np. „jeśli nie możemy się połączyć, jedziemy bezpośrednio do punktu zbornego i czekamy maksymalnie 2 godziny”. Zapisane kartki – każdy ma w portfelu kartkę z planem: gdzie jechać, kogo dzwonić, gdzie czekać.
Środki Transportu – Czym Uciekać z Miasta?
Ewakuacja Samochodem
Samochód to najczęstszy wybór i zazwyczaj najlepszy – pod warunkiem, że wyjeżdżasz wcześnie. Przygotowanie pojazdu: zawsze tankuj, gdy bak jest w połowie pełny (zasada survivalowa), regularne przeglądy – awaria podczas ewakuacji to katastrofa, opona zapasowa i sprawne koło – sprawdź teraz, nie podczas wyjazdu.
Stały zestaw w bagażniku: koc termiczny, linka holownicza, kable rozruchowe, gaśnica, trójkąt, apteczka samochodowa, butelka wody i batonik. Pakowanie auta: najcięższe rzeczy na dół, plecaki ewakuacyjne na wierzchu – łatwy dostęp, dokumenty i portfel zawsze przy Tobie, nie w bagażniku, paliwo – kanister z rezerwą, jeśli jest miejsce.
Ryzyka: korki – mogą całkowicie sparaliżować wyjazd, brak paliwa – stacje mogą być zamknięte lub puste, porzucone pojazdy blokujące drogę, panika innych kierowców. Dlatego potrzebujesz planu B.
Ewakuacja Rowerem
Rower to często niedoceniany środek transportu ewakuacyjny. Kiedy wszyscy stoją w korkach, Ty możesz jechać poboczem, ścieżkami rowerowymi, przez parki i lasy.
Zalety: mobilność – omijasz korki, autonomia – nie potrzebujesz paliwa, cichy – nie zwracasz uwagi, szybszy niż spacer. Wady: ograniczony bagaż, mniejszy zasięg, zależny od pogody, wymaga kondycji.
Dobór roweru: najlepszy to MTB lub trekkingowy, bagażnik lub przyczepka dla ekwipunku, oświetlenie – przód i tył, dobre opony – zestaw naprawczy, stojak dla dziecka jeśli potrzeba.
Ile przejedziesz: przeciętna osoba – 60-80 km dziennie z bagażem, trenowana osoba – 100-120 km, z dziećmi – 30-40 km. Planowanie tras rowerowych: ścieżki rowerowe i drogi lokalne, unikaj ruchliwych dróg, nocleg w połowie trasy – zaplanuj gdzie.
Ewakuacja Piesza
Ostateczność, ale czasem jedyna opcja. Jeśli drogi są całkowicie zablokowane, samochód się zepsuł, albo nie masz innego wyjścia – idziesz pieszo.
Ile można przejść: średni człowiek z plecakiem – 20-30 km dziennie, dobrze przygotowany – 40 km, z małymi dziećmi – 10-15 km. To znaczy, że cel 100 km dalej to 3-5 dni marszu. Realistycznie planuj.
Wybór obuwia – najważniejsza decyzja. Wygodne, sprawdzone buty trekkingowe. Nigdy nie idź w nowych butach – pęcherze po godzinie. Zapasowe skarpety w plecaku. Odzież warstwowa: warstwa odprowadzająca wilgoć, warstwa ocieplająca, warstwa przeciwwiatrowa i przeciwdeszczowa. Bezpieczeństwo: idź grupą jeśli możesz, unikaj głównych dróg nocą, przerwy co 2 godziny, pij regularnie nawet jeśli nie czujesz pragnienia.
Bezpieczeństwo Podczas Ewakuacji
Zagrożenia Na Drodze
Tłumy i panika to pierwsze, z czym się spotkasz. Ludzie w stresie zachowują się nieprzewidywalnie. Niektórzy jadą agresywnie, inni blokują drogę, jeszcze inni porzucają samochody. Trzymaj dystans, zachowaj spokój, nie angażuj się w konflikty.
Blokady i kontrole – służby mogą zamykać drogi, kierować ruch, sprawdzać pojazdy. Współpracuj, miej dokumenty gotowe, nie kłóć się. Kradzieże – podczas ewakuacji rośnie przestępczość. Włamują się do opuszczonych domów, okradają samochody w korkach, wykorzystują chaos. Zamykaj samochód nawet na chwilę, nie zostawiaj wartościowych rzeczy na widoku, w tłumie trzymaj plecak przed sobą.
Bezpieczeństwo Osobiste
Zachowanie low profile – nie pokazuj, co masz. Zwykły plecak, nie taktyczny z naszywkami. Normalne ubrania, nie kamuflaż. Nie opowiadaj obcym, dokąd jedziesz i co masz przy sobie. Podróżowanie grupą jest bezpieczniejsze. Koordynuj się z sąsiadami, znajomymi w podobnej sytuacji. Dwie, trzy rodziny razem to siła.
Ochrona dzieci: trzymaj je blisko, w tłumie za rękę, starsze dzieci – ustalone zasady (nie oddalaj się, zawsze pytaj przed), ID dla dziecka – kartka w kieszeni z imieniem, Twoim numerem, dokąd jedziecie. Samoobrona – nie szukaj konfliktu, unikaj niebezpiecznych sytuacji, jeśli ktoś chce zabrać plecak – oddaj go. Życie jest ważniejsze niż ekwipunek.
Bezpieczeństwo Zdrowotne
Podstawowa apteczka ewakuacyjna: bandaże i plastry, środki dezynfekujące, leki przeciwbólowe, leki przeciw biegunce, leki na alergie, nożyczki i pincetkę, rękawiczki jednorazowe.
Leki dla osób przewlekle chorych – to priorytet absolutny. Zapas na 30 dni minimum. Dokumentacja medyczna – lista leków, dawkowanie, kontakt do lekarza. Pierwsza pomoc w trasie – zatrzymaj krwawienie, unieruchom złamanie, chłodź oparzenie, podstawy wystarczą w 90% sytuacji. Higiena: żel antybakteryjny, papier toaletowy, ręcznik szybkoschnący, mycie rąk przed jedzeniem – zawsze.
Co Zabrać, A Czego Nie Brać
Rzeczy Niezbędne – Lista Priorytetowa
Poziom 1 – Absolutna podstawa: Dokumenty osobiste i kserokopie, gotówka, leki i dokumentacja medyczna, klucze, telefon i ładowarka, kontakty zapisane na papierze.
Poziom 2 – Pierwsza doba: woda – minimum 3 litry na osobę, jedzenie na 24 godziny, ubrania na zmianę, kurtka/bluza, latarka, scyzoryk.
Poziom 3 – Kolejne dni: dodatkowe jedzenie (72 godziny), odzież na zmianę pogody, śpiwór lub koc termiczny, zestaw higieny, radio na baterie, powerbank, zapasowe baterie, zapałki/zapalniczka, sznurek, duct tape, miska i sztućce, mapy papierowe.
Żywność i Woda na Ewakuację
Woda to priorytet numer jeden. 2 litry na osobę na dobę to minimum. Dla rodziny czteroosobowej na 3 dni to 24 litry – ciężkie i zajmujące miejsce. Rozwiązania: butelki plastikowe 1,5 l – łatwo pakować, filtr do wody – jeśli jest źródło wody, tabletki do uzdatniania wody, bukłak składany – oszczędza miejsce.
Jedzenie kaloryczne i lekkie: batony energetyczne – 400 kcal w 100 gramach, orzechy i rodzynki – kalorie i energia, konserwy – mięso, tuńczyk, fasola, instant posiłki – kasza, zupa, makaron, suszone owoce. Unikaj: świeżych produktów (szybko się psują), ciężkich słoików, rzeczy wymagających długiego gotowania. Sposób przenoszenia: plecak – woda na wierzchu (łatwy dostęp), rozkładaj ciężar równomiernie, w samochodzie dodatkowe zapasy w bagażniku.
Czego NIE Zabierać
Rzeczy o wartości sentymentalnej – zdjęcia, pamiątki, albumy. Rozumiem, są ważne. Ale są ciężkie i nie ratują życia. Zrób zdjęcie fotografii telefonem, zeskanuj najważniejsze dokumenty. To musi wystarczyć.
Elektronika niepotrzebna do przetrwania – laptop, tablet, konsola do gier, telewizor. Zostaw to. Jeśli dom przetrwa, będzie czekało. Jeśli nie – i tak byś to stracił. Zbyt duże ilości ubrań – jeden komplet na sobie, jeden w plecaku. Plus ciepła kurtka. Więcej nie potrzebujesz na 3 dni. Sztywna zasada: jeśli nie uniesiesz tego wygodnie przez 2 godziny – nie bierz.
Ewakuacja z Dziećmi i Seniorami
Przygotowanie Dzieci
Jak rozmawiać z dziećmi bez straszenia: użyj analogii – „pamiętasz próbny alarm w szkole? Robimy podobnie dla domu”, przedstaw jako rodzinną przygodę, podkreśl, że to plan na wszelki wypadek, odpowiedz na pytania szczerze, ale spokojnie, daj dziecku zadania – to buduje poczucie kontroli.
Praktyczne treningi rodzinne: raz na pół roku zróbcie „ewakuację treningową” – spakujcie plecaki, załadujcie auto, pojedźcie trasą do rodziny, zróbcie z tego piknik, nocleg pod namiotem, przygodę. Dzieci nauczą się procedur bez stresu.
Plecaki dla dzieci dostosowane do wieku: przedszkolak (3-5 lat) – mały plecaczek, ulubiona maskotka, woda, przekąska, obrazkowa instrukcja „co robić”, młodszy szkolniak (6-10 lat) – własne ubrania, latarka, gwizdek, butelka wody, batony, notatnik i kredki, starszy szkolniak (11+) – pełniejszy plecak, pomoc w niesieniu części ekwipunku rodzinnego.
Ewakuacja z Niemowlętami
To najtrudniejszy scenariusz, ale możliwy. Pieluchy – minimum 20 sztuk, mokre chusteczki, krem, mleko – jeśli karmisz butelką, zapas proszku na 5 dni, butelki i smoczki, woda do przygotowania mleka, jedzenie dla starszych niemowląt – słoiki, kaszki, łyżeczki.
Nosidło to lepszy wybór niż wózek podczas ewakuacji. Wózek zajmuje miejsce w samochodzie, utrudnia por